Patrick Politiek

Deltaplan voor de democratie

Posted in gemeenteraad Zwolle by patrickpolitiek on maart 17, 2014

De gemeente krijgt vanaf volgend jaar een grotere rol in het leven van haar inwoners dan ze ooit heeft gehad. In onze ogen is het daarom van doorslaggevend belang dat de inwoners vanaf het begin invloed kunnen uitoefenen op het beleid. Wij* roepen de nieuwe gemeenteraad van Zwolle dan ook op tot een trendbreuk: schrijf het nieuwe collegeprogramma MET de inwoners van de stad!

In Amersfoort gaan drie dagen na de verkiezingen duizend burgers met elkaar in gesprek om een agenda voor de komende vier jaar op te stellen. Elders pakt men het kleinschaliger aan en wil men een bevolkingspanel mee laten beslissen over belangrijke vraagstukken. Of vóór de formatie van het nieuwe college afspreken welke kwesties in samenspraak met partners in de lokale samenleving worden aangepakt.[1]

Als kandidaat raadsleden voor GroenLinks Zwolle nemen wij het initiatief om ook in onze stad een betekenisvolle stap te zetten om de democratie nieuwe vorm en inhoud te geven. Zonder zeggen­schap is de participatiesamenleving gedoemd te mislukken: de burger doet dan wel mee, maar de overheid niet. Laten we daarom de democratie versterken en burgers systematisch betrekken bij het bestuur van de stad. Te beginnen direct na de verkiezingen van 19 maart!

Doen wat we kunnen
Minder dan de helft van de kiesgerechtigden in Nederland zou op 19 maart naar de stembus gaan[2]. Uiteraard doen we er in Zwolle alles aan om het niet zover te laten komen. Maar een opkomst van rond de 50% betekent dat zelfs een unaniem besluit in de gemeenteraad eigenlijk niet of nauwelijks berust op een meerderheid van stemmen. Dat is desastreus voor de lokale democratie. Eind vorig jaar waarschuwde Kim Putters, directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau, dat de afstand tussen burger en gemeente net zo groot dreigt te worden als die tussen de burger en Europa. Het is volgens ons daarom tijd voor een Deltaplan om de lokale democratie te redden.

De tijd dat mensen eenmaal in de vier jaar hun stem uitbrachten en er dan verder wel op vertrouw­den dat het goed kwam, is voorbij. Anno 2014 behoeft ons systeem van volksvertegenwoor­diging een aanvulling. Hoe de democratie democratischer kan worden  gemaakt, daar zijn al boekenkasten over vol geschreven en heel veel Mb’s over online gezet. Wij stellen voor dat we niet wachten tot wetten worden aangepast, maar dat we gewoon doen wat we kunnen. De voorbeelden elders in het land laten zien dat het kan. Het is een kwestie van willen.

Aanzetten
Gemeenten hebben straks een rol in het leven van hun inwoners, die groter is dan ooit. Met name in de (jeugd)zorg en ondersteuning naar betaald of beschut werk, worden de besluiten vanaf 2015 lokaal genomen. Laat de inwoners van onze gemeente meebeslissen over de totstandkoming van plannen die hen direct raken. Laat hen bijvoorbeeld meeschrijven aan het collegeprogramma.

GroenLinks Zwolle heeft de afgelopen tijd een paar aanzetten gegeven, beperkt van aard en schaal, maar ze zijn dan ook bedoeld om de discussie aan te wakkeren, niet om de vorm vast te leggen.
Zo pleiten we ervoor met cliënten die straks voor hun zorg van de gemeente afhankelijk zijn, een akkoord te sluiten. In dit akkoord leggen cliënten vast wat zij belangrijk vinden en onderschrijft de gemeente die prioriteiten. In de aanloop hebben we gesprekken met cliënten en mantelzorgers gevoerd en een eerste aanzet tot zo’n sociaal cliëntenakkoord op papier gezet.
Ook hebben we een referendum voorgesteld over de inmiddels zwaar gedateerde bouwplannen voor  het buitengebied, een knoop die het gemeentebestuur jaar na jaar niet heeft willen doorhakken.[3]
Op de derde plaats pleiten we al sinds jaar en dag voor structurele wijkbudgetten en de bijbehorende wijkdemocratie. En we willen graag experimenteren met online wijkplatforms om die wijkdemocratie te ondersteunen en een rechtstreekse verbinding te leggen tussen wijkbewoners en ‘hun’ volks­ver­tegen­woordigers in de gemeenteraad. De Amerikaanse hoogleraar Jim Diers[4] schetst daarbij een wenkend perspectief: wijken en buurten die aan kunnen tonen brede lagen uit de bevolking te betrekken krijgen meer verantwoordelijkheden. Zo betrekt hij ook mensen met een verstandelijke beperking, jongeren en allochtonen in de wijken, groepen die je normaal gesproken niet of nauwelijks ziet op gemeentelijke inspraakbijeenkomsten.
In een blog hebben wij wel eens geopperd dat we de klassieke democratische methode van loting zouden kunnen inzetten bij het samenstellen van klankbordgroepen.[5] Misschien is het ook een goed idee voor de wijkdialogen en wie weet voor een heuse stadsdialoog.[6]

Oproep
Nogmaals: het zijn niet meer dan aanzetten om het gesprek mee te openen. De voorbeelden elders in het land laten zien dat er nog veel meer mogelijk is. Een deltaplan maakt een partij niet in haar eentje, dat maken we samen. Laten we onze denkkracht bundelen en de democratie ophogen met nieuwe lagen van zeggenschap, waarmee we mensen weer echt betrekken bij het bestuur van de stad! In een stad boven de ‘democratische zeespiegel’ heb je geen dijk nodig tegen een dreigende overstroming van gevoelens van onvrede en machteloosheid.

*Dit artikel heb ik als lijsttrekker van GroenLinks Zwolle samen met kandidaat-raadslid Remko de Paus geschreven


[1] De zogeheten G1000 Amersfoort is een bijeenkomst van 1000 burgers van Amersfoort op 22 maart 2014: http://www.g1000amersfoort.nl/.
In de gemeente Oude IJsselstreek is de motie besturingsaanpak aangenomen.
De burgemeester van Noordwijk heeft voorafgaand aan de verkiezingen het idee gelanceerd om een bevolkingspanel mee te laten beslissen over belangrijke vraagstukken.
Deze en meer voorbeelden zijn te vinden op http://decaleidoscoop.org/
Zie ook de ideeën van de Gemeenteraad van de Toekomst, zoals verwoord in een Brief aan de Koning.

[2] TNS Nipo voorspelt dat het opkomstpercentage onder de helft zal uitkomen (landelijk gemiddelde).
In 2010 was de opkomst in Zwolle overigens ook maar net boven de helft: 54,1%.

[3] Inmiddels is uit de stemwijzer De Stem Van Zwolle duidelijk geworden, dat de een ruime meerderheid van de partijen die aan de verkiezingen deelnemen wil afzien van woningbouw in het buitengebied.

[4] Neighbor Power, building community the Seattle way – Jim Diers

[5] Loten en klankborden, uit mei 2010

[6] David van Reybrouck bepleit in zijn pamflet ‘Tegen verkiezingen’ zelfs een volledig uitgewerkt systeem van loting voor het bestuur van het land. Zie ook zijn stukken in De Correspondent: https://decorrespondent.nl/davidvanreybrouck

Advertenties

Menselijke maat

Posted in gemeenteraad Zwolle, provincie by patrickpolitiek on november 8, 2010

‘De mens is de maat van alle dingen’ – de beroemde homo mensura-stelling van Protagoras is wellicht de meest basale legitimatie van demokratie: mensen maken zelf wel uit wat de regels in de samenleving zijn; ze geeft ook de beperking ervan aan: demokratie wordt begrensd door het bevattingsvermogen van de menselijke geest.

Helaas houden problemen waarmee de mensheid wordt geconfronteerd zich niet altijd aan de grenzen die de mens, al dan niet demokratisch, heeft getrokken. Dat zien we op kleine (binnenlandse) en op grote (wereld)schaal.
Ik beperk me hier tot de relatief bescheiden schaal van ons land, waar nogal wat problemen die om een gecoördineerde aanpak vragen, de grenzen van gemeenten en provincies overschrijden.

Denk aan de stijging van de waterstanden in rivieren, en van het IJsselmeer als de ‘Deltaplannen’ doorgaan: die laten zich niet binnen een gemeente en zelfs niet binnen één provincie oplossen.
Of neem de volkshuisvesting. De wethouders van Zwolle en álle omliggende gemeenten hebben de afgelopen jaren eindeloos woningbouwplannen gemaakt, om allemaal flink te groeien. Stel dat de provincie Overijssel echt sturend zou hebben opgetreden en duidelijk zou hebben gemaakt dat niet al die mooie plannen tegelijk te verwezenlijken waren, omdat de meeste mensen nu eenmaal maar op één plaats tegelijk gaan wonen, of in de ene stad of in de andere. En stel dat ze een flinke streep door sommige van die plannen had gezet – wat hartstikke mooi en slim zou zijn geweest, maar helaas, zelfs dat zat er niet in. Maar stel. Dan nog zou er niks zijn afgestemd met gemeenten die maar een paar kilometer verderop liggen, maar wel in Gelderland, Drenthe of Flevoland.
Bij het plannen van bedrijventerreinen is het nog droeviger. Is bij de woningbouwplannen er weliswaar de klad in gekomen en zijn allerlei projecten vertraagd – dáár worden de terreinen die nu al braak liggen gewoon in een wat trager tempo volgebouwd en worden andere gebieden gelukkig gespaard. Maar die bedrijventerreinen en kantorenlocaties waar miljoenen in is geïnvesteerd… dat komt nooit meer goed. Weggegooid geld. We betalen een enorme prijs voor het gebrek aan coördinatie op een voldoende schaalniveau.

De gangbare oplossing voor dit soort afstemmingsproblemen die bestuurders in dit land hebben gekozen is: samenwerking. Over gemeenschappelijke regelingen, netwerkconstructies en allerlei andere vage samenwerkingsverbanden heb ik in mijn weblog Thorbecke 2.0 geschreven: “Maximale speelruimte voor hen die er zich thuis voelen. Een doolhof voor wie wat gedaan wil krijgen, een verantwoordelijke wil aanspreken of democratische controle wil uitoefenen.” Onze provinciale afdeling heeft het in het concept verkiezingsprogramma over “regionale overlegorganen waar wethouders onder elkaar de zaken regelen, de gemeenteraden hun controlerende rol nauwelijks kunnen invullen en burgers het nakijken hebben”.
Dat is dus geen goede oplossing. En het heeft ook niet gewerkt. Zie de problemen rond leegstand van kantoren en de braakliggende terreinen waar ooit futuristische bedrijventerreinen zouden komen…

Er zit niets anders op dan de schaal waarop de problemen zich voordoen te volgen. Schaalvergroting dus. Gemeentelijke herindelingen en samenvoegen van provincies en/of waterschappen zijn misschien niet populair, maar wel logisch.
Alleen: hoe hoger het schaalniveau van de problemen, hoe indirecter de demokratische invloed op de organen die ze moeten bestrijden. Eerder heb ik geconcludeerd dat demokratie eigenlijk alleen echt functioneert op kleine schaal: de kleine demokratie noem ik dat. Maar de problemen waar we voor staan eisen gewoon om een aanpak op een hoger niveau. We zullen het indirecte karakter van de demokratie in zulke gevallen dus voor lief moeten nemen.

En moeten compenseren. Ik zie twee mogelijkheden.
Op de eerste plaats kan binnen grotere gemeenten echte demokratie gestalte krijgen op het niveau van de wijk of het dorp. Ik pleit voor de wijk als een soort basisdemokratie. In Zwolle zijn we al een eind op weg met wijkgericht werken (met o.a. zogeheten wijkbudgetten) en in de komende tijd zijn de eerste voorzichtige stappen voorzien in het overhevelen van een deel van het ‘budgetrecht’ van  de gemeenteraad naar de wijken. In een brochure uit 2008 heb ik samen met toenmalig fractievoorzitter Theo Profijt een aantal ingrediënten voor verdere uitbouw van de wijkdemokratie op een rij gezet in een brochure Wijkwerk.
Op de tweede plaats kan indirekte demokratie worden gecompenseerd door gebruik te maken van de mogelijkheden die internet biedt. Zoals nu ‘interactieve beleidsvorming’ veelal vorm krijgt in informeel overleg met verschillende belangengroeperingen die zichzelf die status hebben gegeven, zo kan ook via internet beleid interactief worden gevormd… en ook dan kunnen belanghebbenden zichzelf als zodanig beschouwen en besluiten individueel of namens een groep mee te doen.

Toegegeven: ik stip de compenserende gedachten maar kort aan. Dat maak ik later nog eens goed.

Ook toegegeven: dit werkt zo niet op Europees of op wereldniveau, alleen al vanwege de taalbarrières.
Maar dat op de relatief bescheiden schaal van ons land de grenzen van gemeente en provincies te krap zijn voor de problemen waar we voor staan – daar valt om te beginnen wat aan te doen.