Patrick Politiek

Deltaplan voor de democratie

Posted in gemeenteraad Zwolle by patrickpolitiek on maart 17, 2014

De gemeente krijgt vanaf volgend jaar een grotere rol in het leven van haar inwoners dan ze ooit heeft gehad. In onze ogen is het daarom van doorslaggevend belang dat de inwoners vanaf het begin invloed kunnen uitoefenen op het beleid. Wij* roepen de nieuwe gemeenteraad van Zwolle dan ook op tot een trendbreuk: schrijf het nieuwe collegeprogramma MET de inwoners van de stad!

In Amersfoort gaan drie dagen na de verkiezingen duizend burgers met elkaar in gesprek om een agenda voor de komende vier jaar op te stellen. Elders pakt men het kleinschaliger aan en wil men een bevolkingspanel mee laten beslissen over belangrijke vraagstukken. Of vóór de formatie van het nieuwe college afspreken welke kwesties in samenspraak met partners in de lokale samenleving worden aangepakt.[1]

Als kandidaat raadsleden voor GroenLinks Zwolle nemen wij het initiatief om ook in onze stad een betekenisvolle stap te zetten om de democratie nieuwe vorm en inhoud te geven. Zonder zeggen­schap is de participatiesamenleving gedoemd te mislukken: de burger doet dan wel mee, maar de overheid niet. Laten we daarom de democratie versterken en burgers systematisch betrekken bij het bestuur van de stad. Te beginnen direct na de verkiezingen van 19 maart!

Doen wat we kunnen
Minder dan de helft van de kiesgerechtigden in Nederland zou op 19 maart naar de stembus gaan[2]. Uiteraard doen we er in Zwolle alles aan om het niet zover te laten komen. Maar een opkomst van rond de 50% betekent dat zelfs een unaniem besluit in de gemeenteraad eigenlijk niet of nauwelijks berust op een meerderheid van stemmen. Dat is desastreus voor de lokale democratie. Eind vorig jaar waarschuwde Kim Putters, directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau, dat de afstand tussen burger en gemeente net zo groot dreigt te worden als die tussen de burger en Europa. Het is volgens ons daarom tijd voor een Deltaplan om de lokale democratie te redden.

De tijd dat mensen eenmaal in de vier jaar hun stem uitbrachten en er dan verder wel op vertrouw­den dat het goed kwam, is voorbij. Anno 2014 behoeft ons systeem van volksvertegenwoor­diging een aanvulling. Hoe de democratie democratischer kan worden  gemaakt, daar zijn al boekenkasten over vol geschreven en heel veel Mb’s over online gezet. Wij stellen voor dat we niet wachten tot wetten worden aangepast, maar dat we gewoon doen wat we kunnen. De voorbeelden elders in het land laten zien dat het kan. Het is een kwestie van willen.

Aanzetten
Gemeenten hebben straks een rol in het leven van hun inwoners, die groter is dan ooit. Met name in de (jeugd)zorg en ondersteuning naar betaald of beschut werk, worden de besluiten vanaf 2015 lokaal genomen. Laat de inwoners van onze gemeente meebeslissen over de totstandkoming van plannen die hen direct raken. Laat hen bijvoorbeeld meeschrijven aan het collegeprogramma.

GroenLinks Zwolle heeft de afgelopen tijd een paar aanzetten gegeven, beperkt van aard en schaal, maar ze zijn dan ook bedoeld om de discussie aan te wakkeren, niet om de vorm vast te leggen.
Zo pleiten we ervoor met cliënten die straks voor hun zorg van de gemeente afhankelijk zijn, een akkoord te sluiten. In dit akkoord leggen cliënten vast wat zij belangrijk vinden en onderschrijft de gemeente die prioriteiten. In de aanloop hebben we gesprekken met cliënten en mantelzorgers gevoerd en een eerste aanzet tot zo’n sociaal cliëntenakkoord op papier gezet.
Ook hebben we een referendum voorgesteld over de inmiddels zwaar gedateerde bouwplannen voor  het buitengebied, een knoop die het gemeentebestuur jaar na jaar niet heeft willen doorhakken.[3]
Op de derde plaats pleiten we al sinds jaar en dag voor structurele wijkbudgetten en de bijbehorende wijkdemocratie. En we willen graag experimenteren met online wijkplatforms om die wijkdemocratie te ondersteunen en een rechtstreekse verbinding te leggen tussen wijkbewoners en ‘hun’ volks­ver­tegen­woordigers in de gemeenteraad. De Amerikaanse hoogleraar Jim Diers[4] schetst daarbij een wenkend perspectief: wijken en buurten die aan kunnen tonen brede lagen uit de bevolking te betrekken krijgen meer verantwoordelijkheden. Zo betrekt hij ook mensen met een verstandelijke beperking, jongeren en allochtonen in de wijken, groepen die je normaal gesproken niet of nauwelijks ziet op gemeentelijke inspraakbijeenkomsten.
In een blog hebben wij wel eens geopperd dat we de klassieke democratische methode van loting zouden kunnen inzetten bij het samenstellen van klankbordgroepen.[5] Misschien is het ook een goed idee voor de wijkdialogen en wie weet voor een heuse stadsdialoog.[6]

Oproep
Nogmaals: het zijn niet meer dan aanzetten om het gesprek mee te openen. De voorbeelden elders in het land laten zien dat er nog veel meer mogelijk is. Een deltaplan maakt een partij niet in haar eentje, dat maken we samen. Laten we onze denkkracht bundelen en de democratie ophogen met nieuwe lagen van zeggenschap, waarmee we mensen weer echt betrekken bij het bestuur van de stad! In een stad boven de ‘democratische zeespiegel’ heb je geen dijk nodig tegen een dreigende overstroming van gevoelens van onvrede en machteloosheid.

*Dit artikel heb ik als lijsttrekker van GroenLinks Zwolle samen met kandidaat-raadslid Remko de Paus geschreven


[1] De zogeheten G1000 Amersfoort is een bijeenkomst van 1000 burgers van Amersfoort op 22 maart 2014: http://www.g1000amersfoort.nl/.
In de gemeente Oude IJsselstreek is de motie besturingsaanpak aangenomen.
De burgemeester van Noordwijk heeft voorafgaand aan de verkiezingen het idee gelanceerd om een bevolkingspanel mee te laten beslissen over belangrijke vraagstukken.
Deze en meer voorbeelden zijn te vinden op http://decaleidoscoop.org/
Zie ook de ideeën van de Gemeenteraad van de Toekomst, zoals verwoord in een Brief aan de Koning.

[2] TNS Nipo voorspelt dat het opkomstpercentage onder de helft zal uitkomen (landelijk gemiddelde).
In 2010 was de opkomst in Zwolle overigens ook maar net boven de helft: 54,1%.

[3] Inmiddels is uit de stemwijzer De Stem Van Zwolle duidelijk geworden, dat de een ruime meerderheid van de partijen die aan de verkiezingen deelnemen wil afzien van woningbouw in het buitengebied.

[4] Neighbor Power, building community the Seattle way – Jim Diers

[5] Loten en klankborden, uit mei 2010

[6] David van Reybrouck bepleit in zijn pamflet ‘Tegen verkiezingen’ zelfs een volledig uitgewerkt systeem van loting voor het bestuur van het land. Zie ook zijn stukken in De Correspondent: https://decorrespondent.nl/davidvanreybrouck

Advertenties

Het volk vertegenwoordigen

Posted in gemeenteraad Zwolle by patrickpolitiek on juni 7, 2011

In Zwolle kennen we de zogeheten beginspraak. Dat suggereert meer dan het in werkelijkheid behelst (typisch politiek, zou iemand kwaadwillend kunnen opmerken). Ik ben er dan ook tamelijk skeptisch over. Niet dat ik iets tegen interactieve beleidsvorming heb, integendeel, maar je moet niet meer beloven dan je kunt waarmaken. Dat bezorgt de politiek maar een slechte naam (daar heb je het al). En hoe meer ik er over nadenk, hoe meer ik tot de overtuiging kom dat de vertegenwoordigende demokratie zo gek nog niet is. Denk me na.

Afwegen
In deze tijd van het jaar krijgt de gemeenteraad traditioneel een paar flinke brokken te verstouwen. Eerst de jaarrekening over het vorig jaar, dan het huishoudboekje van het vastgoedbedrijf (de ‘meerjarenprognose vastgoed’) en vervolgens de meerjarenbegroting van de gemeente, bij ons in Zwolle optimistisch de Perspectiefnota geheten. Dit jaar komen daar de bezuinigingen nog eens bij. De miljoenen vliegen je in zulke stukken om de oren, maar soms blijken die miljoenen opgebouwd uit talloze kleine bedragjes van niet meer dan een paar tienduizenden euri.

Achter al die bedragen zitten beleidsvoornemens, plannen en projecten die concrete gevolgen hebben voor mensen en dieren in de stad, voor instellingen en bedrijven in de stad, voor gebouwen en wegen in de stad, voor plantsoentjes en parken in de stad, voor bomen en beesten om de stad… je snapt het al: te veel om op te noemen eigenlijk. Ik draai nu zo’n zes jaar mee in de gemeentepolitiek en elk jaar weer ben ik onder de indruk van de hoeveelheid goede dingen die we als gemeente voor de stad en haar inwoners verrichten. Maar er blijven altijd nog wensen over, sommige plannen hoeven voor mij weer niet zo nodig en bij sommige voornemens denk ik: best goed dat er geld voor komt, maar ik zou het anders aanpakken. En bij de bezuinigingen net omgekeerd: een aantal voorstellen zijn best verantwoord, een aantal ben ik mordicus tegen en over weer andere kwesties valt te praten.

Nu probeer ik me bij wijze van gedachte-experiment voor te stellen dat we beginspraak plegen op zulke stukken uit de beleidscyclus. Als gemeenteraad trekken we er ongeveer een hele dag voor uit om het eens te worden over een – liefst een beetje consistente – selectie uit al die voornemens en plannen. Het is vaak een hele toer om minstens vier van de acht fracties in de raad achter een voorstel te krijgen. Want ik ben natuurlijk niet de enige die bepaalde ideeën heeft over wat wel en niet in gang moet worden gezet en wat wel en niet door moet gaan.

Het zal wel aan mijn gebrek aan fantasie liggen, maar ik krijg geen concrete beelden bij interactieve beleidsvorming in dit soort gevallen, anders dan iets wat wel omschreven wordt als poolse landdagen. Het mag best zo zijn dat via internet iedere Zwollenaar zijn zegje zou kunnen doen over de wenselijkheid van de uitgaven uit onze gezamenlijke kas, maar mij lijkt het in feite een wonder van efficiëntie om met zijn negenendertigen de begrotingen te bespreken. (Nou, meestal is het in de praktijk nog sterker: eigenlijk zijn alleen de acht fractievoorzitters echt aan het woord, wij van het voetvolk staan de onze met raad en daad bij en proberen steun te verwerven voor onze eigen deelplannetjes, maar het woord voeren, ho maar.)

Er is maar één begin
Voor beginspraak heeft dit gedachte-experiment desastreuze gevolgen. Want aan het begin staat nu eenmaal de toekenning van het geld. Alle inspraak, alle klankborden en alle interactieve beleidsvorming komen daarna pas aan de beurt.
Begin-spraak is dus vooral een goedbedoelde reclameslogan om mensen over te halen zo snel mogelijk mee te praten. Heel aardig en uitnodigend, maar het woord ‘begin’ zet mensen op het verkeerde been. Zeker, omdat de term beginspraak in Zwolle vooral wordt gebruikt bij ruimtelijke plannen. In die gevallen komt het gevaarlijk dicht in de buurt van volksverlakkerij. Bij ruimtelijke planvorming is de belanghebbende of alleen maar belangstellende burger per definitie nooit de eerste die aan zet is. Dat is zonder uitzondering de grondeigenaar, de ontwikkelaar, de initiatiefnemer. Die heeft al lang met de gemeente om tafel gezeten als de burger er weet van krijgt dat er iets in zijn directe leefomgeving staat te gebeuren.

Bovendien gaat er aan de beginspraak altijd nog een belangrijke stap vooraf: de gemeenteraad stelt de kaders van het plan vast. De raad bepaalt de grenzen waarbinnen de burgers moeten blijven als ze meedenken, meepraten en in sommige gevallen echt meetekenen. Logisch, want de raad vertegenwoordigt de belangen van alle inwoners van de stad, niet alleen die van de direct belanghebbenden en betrokkenen die om tafel zitten en voor hun eigen belang opkomen. Dat laatste is hun goed recht, en daarom is interactieve beleidsvorming ook een prima middel om mensen er goed bij te betrekken. Maar uiteindelijk moet er ook een afweging tussen verschillende en veelal tegengestelde belangen worden gemaakt. Dat laatste woord is aan de vertegenwoordigers van de hele stad. Eigenlijk best slim bedacht indertijd.

Verkiezingen zijn beginspraak
Maar hoe zit het dan met de kloof? Die kloof, beste mensen, die kloof is kletspraat. Kijk naar de laatste paar verkiezingen. Als iemand vindt dat hij niet goed wordt vertegenwoordigd door de bestaande partijen, dan richt hij er gewoon zelf een op om het land weer leefbaar te maken. En als iemand denkt dat de volkspartij voor vrijheid en democratie zich beter alleen op de vrijheid kan richten en niet op democratie en hij vindt dat die partij Henk en Ingrid niet goed meer vertegenwoordigt, dan stapt hij eruit, zoekt een knokploeg bij elkaar en bestormt het parlement – figuurlijk dan hè, want ze zitten (op een knokpartijtje in Nieuwspoort na althans) met zijn allen heel braaf in de kamerbankjes hun volksvertegenwoordigende rol te vervullen.

Populisten bewijzen de vitaliteit van de vertegenwoordigende demokratie. De burger kiest een stel vertegenwoordigers om niet zelf al die saaie stukken te hoeven bestuderen en als ze dat niet naar zijn zin doen, dan donderen ze maar op. Ten slotte bepaalt hij wie hem mag vertegenwoordigen. Dat staat echt aan het begin van de demokratische cyclus.

Als jullie het goed vinden, buig ik me nu namens een paar duizend Zwollenaren weer over onze perspectiefnota, de investeringsagenda en de bezuinigingsplannen. Bij de volgende ontmoeting (en uiterlijk bij de volgende verkiezingen) kom ik er wel achter of ik het naar hun tevredenheid doe.

De overheid als tegenstander

Posted in gemeenteraad Zwolle by patrickpolitiek on december 15, 2010

Beste raadsleden,
De gemeente Zwolle heeft de vervelende eigenschap om de problemen in stukjes te knippen en die in volgorde van politieke urgentie aan te pakken. Bij elke deeloplossing sluit ze opties af. Tegen de tijd dat de burgers aan de beurt zijn, zijn alle opties vergeven en staan de burgers voor voldongen feiten: “Jammer maar helaas voor u, het kan niet anders!”
(…)
De communicatie van de gemeente in voor burgers relevante kwesties lijkt er vooral op gericht om de burgers te laten zien hoe goed de gemeente het doet. En als de burger daar niet in meegaat is het: “Bent u het er niet mee eens? Dan zal ik het u nog een keertje uitleggen!”
(…)
Als burgers met hun inhoudelijke zienswijzen komen, worden die niet inhoudelijk (bestuurlijk of ambtelijk) behandeld, maar juridisch. Bij de juristen gaat het maar om één ding: ‘kunnen wij een verhaal in elkaar knutselen waarmee de gemeente zichzelf wijs kan maken dat ze  formeel ‘rechtmatig’ gehandeld heeft?’ Als dank voor de bewezen diensten krijgen de participerende burgers
vervolgens een gedrocht in handen geduwd: de beruchte ‘Nota van  Inspraak en Overleg’. Daarin kunnen ze lezen dat zij het ‘jammer maar helaas het spijt ons ook nu weer maar het is niet anders’ bij het verkeerde eind hebben. Burgers die daar achter komen besluiten nogal eens om het gevecht zelf ook juridisch te gaan voeren. En verliezen dat dus óók. Althans bij de gemeente. Bij de RvS en de rechter wil dat nog wel eens anders liggen.
(…)
Op een enkele uitzondering na, heb ik de gemeente leren kennen als een club die ondanks alle schijn van het tegendeel aan het einde van de rit altijd haar zin wil hebben en daarbij bovendien ook nog eens altijd haar gelijk wil hebben. En daarbij geen middel schuwt. Als burger krijgt je daar een keer genoeg van.
(…)
We praten hier niet over plooitjes gladstrijken, maar over fundamenteel en al jarenlang negeren van belangen van burgers. Dat kunt u niet glad strijken in een praatclubje. Dat dient fundamenteel en formeel te worden aangepakt.

Een betrokken en participerende burger*

 

Beste burger,
Het hoge woord moet er maar meteen uit: het is allemaal waar wat je zegt, toch heb je het volkomen bij het verkeerde eind. Je ziet de gemeente namelijk als tegenstander. Dit is een fundamentele vergissing en een vreselijke bron van misverstanden en aanhoudende ellende.

Eerst maar eens wat er allemaal waar is van je aanklacht.

De gemeente stelt burgers nogal eens voor voldongen feiten. – Ja.
Problemen worden in volgorde van politieke urgentie aangepakt. – Klopt.
Daartoe worden nogal eens kwesties in deelproblemen uiteengetrokken. – Heel menselijk inderdaad.
Ambtenaren en wethouders verdedigen een ingenomen standpunt en leggen graag nog eens uit waarom. – Absoluut aan de orde van de dag, al zijn er ook flink wat gevallen bekend waarin men zich laat overtuigen door individuele burgers of belangengroepen. Er zijn al heel wat bomen gered, fietspaden gestrooid, woningen minder of ergens anders gebouwd, rotondes aangelegd, wegen verbreed of juist versmald, fietsenklemmen geplaatst, busroutes gewijzigd, parken beter ingericht, speeltoestellen vernieuwd en er is , om iets heel anders te noemen, een complete daklozenopvang naar een betere plek gedirigeerd door de beargumenteerde inbreng van individuele of groepen burgers die de moeite namen mee te denken en mee te praten.

En ja, als na een interactief beleidsproces – in Zwolle is daarvoor de term ‘beginspraak’ in zwang –  de uitkomsten van het overleg met alle belanghebbenden worden verankerd, slaan alle partijen de formeel-juridische weg in van bestemmingsplan, zienswijzen en beroepsmogelijkheden. – Zeker, partijen die eerst samen aan de overlegtafel hebben geprobeerd een goed plan te maken, kunnen in het vervolg van het traject alsnog een juridisch geschil aangaan. Gelukkig maar dat die mogelijkheid er is: anders zou je ook zomaar het slachtoffer kunnen worden van een clubje dat in een mooi participatieproces de eigen gedeelde belangen doordrukt ten koste van jouw belang, zonder dat er ooit nog een mens naar omkijkt. Dat hebben we gelukkig netjes geregeld in ons systeem van checks and balances.

Maar, maar, maar

“De gemeente”, dat zijn wij allemaal. De gemeente is niet een abstracte organisatie waarvan de werknemers jou als burger eens lekker hun wil kunnen opleggen.

De voldongen feiten waar je het over hebt, zijn tot stand gekomen in een democratisch proces. De gekozen volksvertegenwoordigers leggen bijvoorbeeld van tevoren de voorwaarden vast waaraan de uitkomsten van een planproces met alle betrokken partijen moeten voldoen. Als de gemeenteraad bepaalt dat er aan de rand van de binnenstad nog zoveel woningen bij moeten komen, dan is dat een voldongen feit waar alle participerende burgers die aan de tekentafel zitten, het mee moeten doen. Dat is niet om de betrokken burger die van het parkeerterrein daar graag een mooi park wil maken, dwars te zitten. Dat is omdat voor de meerderheid in de raad het belang van die woningen voor de stad het zwaarste weegt. Zo zijn de spelregels nu eenmaal. Die raad is er nu juist om alle belangen een stem te geven en tegen elkaar af te wegen en de knopen door te hakken.

Die raad is er ook om de problemen aan te pakken in volgorde van belangrijkheid. En daarbij  te letten op de kosten. Het fietsparkeerprobleem op het plein waaraan theater Odeon, filmtheater Het Fraterhuis en Museum de Fundatie ligt los je misschien het beste op door de lege discotheek om de hoek op te kopen en om te bouwen tot fietsenstalling. Maar die paar miljoen zijn ook dringend gewenst voor urgentere problemen in de stad. Daar hoeft de individuele burger-kroegeigenaar die geen fietsen voor zijn terras wil geen rekening mee te houden. Maar de volksvertegenwoordiging wel. Daarom stelt de gemeenteraad in het algemeen belang de grenzen vast, waarbinnen verder iedereen mag opkomen  voor zijn eigen stokpaardjes, fantastische ideeën en particuliere belangen.

En de gemeente die zoals je zegt ‘haar zin wil hebben’ heeft in dit soort gevallen volgens de spelregels per definitie gelijk. Die ambtenaren die nog eens uitleggen waarom echt niet kan wat je wil, zijn de uitvoerders van het beleid dat wij raadsleden namens alle Zwollenaren vaststellen in het belang van de hele stad en haar inwoners.

Groene en Linkse groet,
Patrick Rijke
lid gemeenteraad Zwolle

 

*de citaten zijn uit een werkelijk verstuurde e-mail, waarin de betreffende inwoner van Zwolle zichzelf als zodanig betitelt.

Loten en klankborden

Posted in gemeenteraad Zwolle by patrickpolitiek on mei 11, 2010

Demokraten in het klassieke Griekenland vonden loten eerlijker dan verkiezingen. Het belangrijkste argument tegen verkiezingen: die zijn gemakkelijk te beïnvloeden door demagogie.
Met het oog op de actuele landelijke verkiezingsretoriek is het verleidelijk door te gaan op het thema demagogie. Maar ik wil het eigenlijk hebben over loting. Ook dat thema biedt volgens mij namelijk aanknopingspunten voor de moderne democratie, in elk geval op lokale schaal.
Nu zal ik niet pleiten voor het loten van onze toekomstige landsbestuurders, noch voor “gelote burgemeesters”. Een complexe samenleving besturen vraagt een zeker deskundigheid en bepaalde competenties – en dan nog gaat het regelmatig mis (een brug kost een derde meer dan geraamd, een metrolijntje boren valt tegen, een muntunie mislukt…). Maar net zo goed als je voor een nieuwe knie naar de orthopedist gaat en voor een muurtje naar de metselaar, heb je voor het stadsbestuur ook vakmensen nodig; zoiets laat je niet over aan de eerste de beste ‘idioot’ die je tegenkomt op straat (heel vrij naar Sokrates/Plato; wie van de twee precies, dat weet je nooit zeker).
Niettemin, de gelijkwaardigheid van alle mensen die ten grondslag ligt aan de demokratische idee, laat zich heel goed rijmen met loting: het maakt in principe niets uit welke burger je vraagt. Dit principe passen we bijvoorbeeld toe op verkiezingen: one man one vote. De professor politicologie heeft bij verkiezingen net zo veel in te brengen als de 18-jarige scholier die geen voldoende haalde voor z’n proefwerk staatsinrichting. Waarom zouden we dit principe dan bijvoorbeeld niet ook toepassen bij het samenstellen van groepen burgers die meewerken aan de voorbereiding of uitvoering van beleid?
Ik zie er wel wat in om een klankbordgroep door middel van loting samen te stellen. Het is in elk geval eerlijker dan bijvoorbeeld gewoon maar mensen een plekje geven die zichzelf opwerpen als belanghebbende namens een onduidelijke, ongedefinieerde of zelfs dubieuze achterban.

Addendum voor elke belangengroepering die zich door de vorige zin aangesproken voelt: ik bedoel natuurlijk niet jullie club, jullie zijn te goeder trouw, vertegenwoordigen zoveel mensen, zijn ter zake deskundig enzovoorts. Maar dat bedoel ik nou net: in principe maakt het toch niet uit welke burger wordt geraadpleegd? Zijn jullie more equal than others? Overheden hebben voortdurend te doen met mensen zoals jullie. Dat vinden ze zelfs handig en prettig: jullie spreken elkaars taal, jullie begrijpen elkaar, jullie komen er wel uit.
Maar al die andere burgers – die hebben toch evenveel stemrecht? Evenveel recht om hun stem te laten horen? Laten we loten wie er mee mag praten!