Patrick Politiek

Het raadslid van de toekomst: ideeënmakelaar, spelverdeler en volkstribuun?

Posted in gemeenteraad Zwolle by patrickpolitiek on januari 23, 2015

Het is een open deur waar ik graag doorheen stap: de verhouding tussen ‘de overheid’ en ‘de burger’ is aan het verschuiven. Iedereen begrijpt dat ‘de overheid’ en ‘de burger’ niet bestaan, net zo min als ‘de Nederlander’ (al mocht Máxima dat niet gewoon zeggen), dus het verschuiven van een rolverdeling tussen beide niet-bestaansvormen is een ‘schimmig’ gedoe. Of positiever gezegd: het gaat om een ontwikkeling die haar schaduw ver vooruitwerpt en waarvan alleen nog maar contouren zichtbaar zijn.

In het leernetwerk vernieuwing (lokale) demokratie denken we met een heleboel raadsleden na over de betekenis die deze verschuiving heeft of krijgt voor de rol en het functioneren van ‘volksvertegenwoordigers’: in theorie vertegenwoordigen raadsleden immers de mensen die hen in de gemeenteraad hebben gekozen. Dat vertegenwoordigen is ook al lang een fictie, althans in de directe betekenis van het woord, want ik ken alle 2191 mensen die op mij hebben gestemd natuurlijk niet allemaal persoonlijk: we hebben immers vrije en geheime verkiezingen. De vertegenwoordiging loopt via een verkiezingsprogramma waarvan kiezers hoogstens via een stemhulp enige notie van hebben genomen…

Mensen laten zich natuurlijk anno nu natuurlijk ook niet meer louter vertegenwoordigen. Ja, alle bestuurlijke formaliteiten laten we graag aan raadsleden over (ja ‘we’, want ik ben ook gewoon inwoner van de stad). Maar als het er op aan komt, als het ons zelf aangaat, als het onze directe leefomgeving betreft of iets waar we persoonlijk mee begaan zijn, dan bemoeien we ons daar uiteraard lekker zelf mee!

Naast de vertegenwoordigende demokratie bloeit dus de meewerkende en de meepratende demokratie op, hier en daar zijn zelfs al vroege uitlopers van de meebeslissende demokratie waarneembaar of ontkiemt zowaar iets van directe zeggenschap en eindverantwoordelijkheid van inwoners.

De vraag is dan: wat is de rol en verantwoordelijkheid van volksvertegenwoordigers bij dergelijke deliberatieve en directe vormen van demokratie?

Zo veel mogelijk zeggenschap

De afgelopen pakweg acht jaar – twee raadstermijnen – speelde ik naast de rol van volksvertegenwoordiger die typische partijstandpunten namens de achterban naar voren brengt, ook meer en meer de rol van ‘volksverbinder’ (de term die de Gemeenteraad van de Toekomst en de Raad Openbaar Bestuur gebruiken), die initiatiefnemers in de stad adviseert, in contact brengt met de juiste mensen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie en tegelijkertijd zowel meedenkt aan concrete oplossingen of alternatieven, als op het platform van de gemeentepolitiek probeert structurele aanpassingen te bewerkstelligen om een betere weg te banen voor toekomstige initiatieven. Ik vind het namelijk belangrijk dat alle mensen zo veel mogelijk zeggenschap over hun eigen leven hebben [1]. Dat is voor mij bij uitstek hét demokratische principe.

Omdat bij de selectie van de initiatieven waarvoor ik mij sterk maak en de manier waarop ik mijn netwerk inzet om medeburgers verder te helpen vanzelfsprekend mijn eigen politieke principes en standpunten meespelen, verkies ik de term ‘ideeënmakelaar’ boven ‘volksverbinder’: ik knoop niet neutraal wat touwtjes aan elkaar, maar ‘verrijk’ ideeën, breng eigen accenten aan en leg vooral verbindingen van een bepaalde ‘kleur’ [2].

Stadsgesprekken en zo

Op dit moment zie ik voor mezelf ook een belangrijke opdracht binnen de gemeentepolitiek. Er staan veel initiatiefnemers ‘voor de deur van het stadhuis’ te trappelen van ongeduld; zij hebben op allerlei manieren de gemeente nodig om hun plan te realiseren of op zijn minst verder te helpen. (Er is in Zwolle een sterke ‘kantelbeweging’, die ook nadrukkelijk naar verbinding met de gemeente en de gemeentepolitiek zoekt.) Ik zit als raadslid ‘binnen’ in dat stadhuis en vind het mijn verantwoordelijkheid om de deuren open te zetten en met ‘de hele politiek’ naar buiten te gaan. Dat kan zowel online als fysiek in de vorm van stadsgesprekken en zo: van wijkdialogen tot burgerpanels, met de traditionele opkomst of door loting samengesteld. Op dit pad zetten we in Zwolle ook stappen vooruit, al gaat het mij niet gauw snel genoeg [3].

Daarnaast probeer ik ook burgers zoveel mogelijk middelen in handen te geven om (samen) sterk te staan en dingen ‘met elkaar voor elkaar’ voor elkaar te krijgen. Een mooi beginnetje is het right to challenge in de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, waar we in Zwolle echt werk van maken [4]. Maar ik ben ook bezig met verdergaande rechten zoals budgetmonitoring, wijkbegrotingen en bewonersrechten als het recht op gebruik van maatschappelijk vastgoed [5].

2025

Als we bij wijze van vingeroefening proberen dit proces van verdergaande demokratisering (of ‘doordecentralisering’) nog eens wat verder door te denken, tendeert in mijn ogen de rol van het raadslid naar die van spelverdeler. Een hoop bestuurlijke dingen zullen door een klassieke volksvertegenwoordiging worden afgehandeld, maar daarnaast is er veel meer ‘samenspel’ tussen overheid en burgers. De verdeling tussen beide spelvormen in de gaten houden, zal misschien wel de grootste verantwoordelijkheid van het raadslid van de toekomst worden.

En misschien krijgt een raadslid op den duur daardoor steeds minder een inhoudelijke verantwoordelijkheid (ideeënmakelaar) en steeds meer procesverantwoordelijkheid: zorgen voor een gelijk speelveld tussen burgers, informatiestromen bewaken of garanderen, bepalen of de budgetverantwoordelijkheid wel ‘laag’ genoeg in de samenleving ligt – dat soort dingen. Doe-demokratie (de term is van Plasterks nota [6]) is in mijn ogen niet alleen doen, maar moet vooral ook demokratisch zijn: iedereen heeft even veel kans en recht om mee te doen en de raad wordt wellicht de hoeder van het demokratische gehalte van de demokratie. De bewaker van een gemeentebestuur waarin iedereen zo veel mogelijk zeggenschap over het eigen leven en de eigen leefomgeving heeft. Daarbij horen dan misschien ook moderne vormen van de middelen die een volkstribuun in de Romeinse republiek [7] ter beschikking stonden: een unieke doorzettingsmacht (vetorecht, interventierecht) ten behoeve van een goed functionerende samenspel tussen overheidsbestuur en zelfbestuur door burgers. En wie weet ook een digitaal ‘schervengericht ‘[8] waarmee burgers per referendum de loopbaan van een politicus met te veel eigen ideeën aan diggelen kunnen slaan.

De toekomst zal leren of en in hoeverre we dan ‘terug’ zijn bij de idealen van de jaren ’60, bij de oude Romeinse republikeinse rechtstaat of bij de ‘basisdemokratie’ van de stadsstaat Athene…

Deze tekst is oorspronkelijk geschreven ten behoeve van reflectie in het Leernetwerk Lokale Democratie


[1] zie ook mijn blog Zeggenschap en tegenmacht

[2] In Zwolle kent de gemeente overigens een ambtenaar in de rol van ideeënmakelaar, zie https://www.zwolle.nl/doemee/ideeenmakelaar Ik ontleen aan die functie de term, niet de rol: die is met name gericht op het begeleiden van burgerinitiatieven door de krochten van de interne ambtelijke organisatie. Als raadslid ben je ook en met name ‘in de stad’ actief als verbinder en makelaar, niet alleen ‘in het stadhuis’.

[3] Voorbeelden uit de Zwolse actuele politiek: GroenLinks Deltaplan voor de demokratie, van vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen 2014: https://patrickpolitiek.wordpress.com/2014/03/17/deltaplan-voor-de-demokratie/, onze inzet voor echte stadsgesprekken: https://zwolle.groenlinks.nl/nieuws/naar-een-%C3%A9cht-stadsdebat (waarvoor ook daadwerkelijk steun is in de raad: https://zwolle.groenlinks.nl/nieuws/steun-voor-echt-stadsdebat) en recentelijk nog de aandacht voor de experimenteerruimte die minister Plasterk wil bieden: https://zwolle.groenlinks.nl/nieuws/groenlinks-wil-zwolse-initiatieven-helpen-door-knellende-regels-te-omzeilen. (Ik werk op dit vlak overigens veel samen met burgerraadslid Remko de Paus, die in 1998 is afgestudeerd op interactieve beleidsvorming en met name de participatie van etnische minderheden.)

[4] Zie https://zwolle.groenlinks.nl/uitgelicht en met name https://zwolle.groenlinks.nl/right-challenge

[5] zie voor mijn ideeën hierover https://zwolle.groenlinks.nl/burgerkracht

[6] De doe-democratie. Kabinetsnota ter stimulering van een vitale samenleving http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/publicaties/2013/07/09/kabinetsnota-doe-democratie.html

[7] De Romeinse republiek wordt wel gezien als een (ideaaltypische) gemengde constitutie waarin de bevoegdheden van de twee ‘jaarkoningen’ (consuls), de artistokratie (senaat) en de burgers (volksvergadering, volkstribunen) in een afgewogen geheel van checks and balances elkaar in evenwicht hielden.

[8] in het oude Athene had men de mogelijkheid ingebouwd van een referendum waarbij stemgerechtigden een ambtsdrager konden ‘wegstemmen’ (ostrakisme)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: