Patrick Politiek

Meer geluk voor hetzelfde geld

Posted in landelijke politiek by patrickpolitiek on januari 13, 2013

‘Geld maakt niet gelukkig… als je er maar genoeg van hebt,’ placht mijn vader te zeggen. Met de nadruk op de toevoeging genoeg is dit gezegde bij uitstek de reden om de inkomensverschillen in een samenleving beperkt te houden. Boven een bepaald inkomen worden mensen helemaal niet gelukkiger van meer geld. Bovendien gaan ze van al te veel geld alleen maar dingen doen die slecht zijn voor onze planeet en onze leefomgeving.

In het waardenpatroon van de moderne Westerse wereld lijkt het een vaststaand gegeven: hoe meer je bezit, des te beter ben je af. In de beeldvorming draait alles dan ook om ‘meer meer meer’. In werkelijkheid blijkt dat boven een bepaalde grens méér geld niet nóg gelukkiger maakt. Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman heeft berekend dat het geluk gelijk op stijgt met een toenemend inkomen totdat zo’n beetje het gemiddelde gezinsinkomen in de samenleving is bereikt. Hoeveel men daarboven ook erbij krijgt, er komt nauwelijks nog geluk bij. (1) In de woorden van sociaal econoom Ruud Muffels: ‘Geld speelt een beperkte rol in het geluksgevoel. Andere zaken zijn belangrijker. Een van de meest essentiële dingen is het functioneren in een sociaal verband, het gevoel ergens bij te horen. Iets te kunnen betekenen: in je werk, voor je kinderen.’ (2)

Hoewel er flinke discussie gaande is over de precieze relatie tussen inkomensgelijkheid in een land en de mate van welzijn van de bevolking (3) , lijkt er veel voor te zeggen dat bij een gelijkmatige inkomensverdeling de bevolking van een land zich gemiddeld gelukkiger voelt. De econoom/filosoof Paul Teule bijvoorbeeld ziet een ‘stortvloed aan correlaties’ tussen inkomens(on)gelijkheid en ‘meetbare indicatoren die veel met geluk te maken hebben.’ (4) In elk geval wil de overgrote meerderheid van de mensen graag dat de inkomensverschillen niet te groot zijn. (5)

Dus afgezien van de rechtvaardigheid om ook in inkomens een zekere gelijkheid tussen mensen na te streven – ik verwijs graag naar Jan Tinbergens beroemd geworden uitspraak ‘Binnen een gezin worden mensen nooit zo ongelijk behandeld als in de maatschappij’ (6) – is er ook vanuit het oogpunt van welzijn of geluk voor iedereen in een samenleving alles voor te zeggen om de inkomens te nivelleren. Ik zou dat de “geluksefficiëntie” van geld willen noemen: lagere inkomens worden relatief veel gelukkiger van het extra geld dat zij krijgen dan wanneer je het aan rijken geeft. Ergo: in een samenleving met een genivelleerde inkomensverdeling is ‘voor hetzelfde geld’ voor meer mensen geluk weggelegd.

Vervuilende uitgaven
Daar komt nog iets bij. Niet alleen is de geluksbevorderende werking van geld als het naar de ondergemiddelde inkomens vloeit vele malen sterker dan wanneer een topinkomen een bonus incasseert, mensen met bovengemiddelde inkomens geven dat vele geld, waarvan ze niet eens extra gelukkig worden, over het algemeen uit aan producten die een groot beslag leggen op onze leefomgeving en veelal een enorme aanslag plegen op planeet aarde. SUV’s en vliegreizen voor verre vakanties, airconditioning in de zomer, skivakanties in de winter – in alle jaargetijden is hun ecologische voetafdruk te groot om het met z’n allen op planeet aarde vol te houden.
Daar staat tegenover dat gezinnen met lagere inkomens hun geld juist voor het grootste deel besteden aan basale goederen en diensten: eten, drinken, wonen, kleding; allemaal dingen die vooral de lokale economie ten goede komen. Het zou mooi zijn als de lage inkomens de beschikking krijgen over wat meer financiële armslag, zodat zij zich meer mens- en milieuvriendelijke uitgaven kunnen veroorloven. Dan is er bijvoorbeeld geld voor biologisch voedsel in plaats van de kiloknaller, voor kleding uit de eerlijke handel en voor isolatie van het huis (of zelfs voor zonnecollectoren op het dak).

Met zijn allen beter af
Door de inkomens te nivelleren zorgen we er dus voor dat we met z’n allen maximaal geluk voor ons geld krijgen. Bovendien voorkómen we er veel milieubelastende activiteiten mee en bevorderen we weloverwogen consumptie. Mijn conclusie is dat we bij een zo gelijkmatig mogelijke inkomensverdeling met z’n allen beter af zijn.

 

Een geredigeerde versie van dit bericht is gepubliceerd in Waterstof nr 64: http://www.waterlandstichting.nl/?p=artikelen&s=bekijken&id=1851

 

Noten:

(1)  Daniel Kahneman en Angus Deaton: ‘High income improves evaluation of life but not emotional well-being’, Proceedings of the National Academy of Sciences Early Edition, september 2010: http://www.pnas.org/content/107/38/16489

Zie de bespreking door Elmar Veerman: Maakt geld gelukkig? op Wetenschap24.nl:
“Bij arme mensen is het simpel. Het effect van geld op deze twee vormen van geluk is bij hen behoorlijk rechttoe-rechtaan. Meer geld betekent in beide opzichten meer geluk, of eigenlijk is het eerder omgekeerd: geldgebrek leidt tot misère en ontevredenheid. Dat is weinig verrassend en al lang bekend. Maar bij hogere inkomens gaan de twee vormen van geluk uit de pas lopen, schrijven de twee geluksonderzoekers in Proceedings of the National Academy of Sciences.

Boven de 75.000 dollar per jaar, net ietsje meer dan het gemiddelde gezinsinkomen in de VS, heeft geld geen invloed meer op het emotionele welbevinden, terwijl de levenstevredenheid nog wel toeneemt.”
Bron: http://www.wetenschap24.nl/nieuws/artikelen/2010/september/Maakt-geld-gelukkig.html

(2)  In; Edwin Kreulen, We meten onze rijkdom af aan het salaris van de buurman, Trouw 13 november 2012 http://www.trouw.nl/tr/nl/4504/Economie/article/detail/3347203/2012/11/13/We-meten-onze-rijkdom-af-aan-het-salaris-van-de-buurman.dhtml

(3)  Voor twijfel aan (empirisch bewijs voor) het verband tussen inkomensgelijkheid en geluk zie bijvoorbeeld de ‘factcheck’ in de rubriek next.checkt van de uit het recente verkiezingsprogramma van GroenLinks gedestilleerde uitspraak ‘In landen met minder inkomensongelijkheid, zijn mensen gemiddeld gelukkiger dan in landen met meer inkomensongelijkheid’:

‘De onderzoeken naar de invloed van inkomensongelijkheid op geluk spreken elkaar tegen. De Rotterdamse ‘geluksprofessor’ Ruut Veenhoven concludeerde uiteindelijk dat inkomensongelijkheid een licht positief effect heeft op het gemiddelde geluk in een land. Maar zijn resultaten verschillen per regio, wat volgens Veenhoven mogelijk komt door de beperkte hoeveelheid onderzoeksgegevens. Al met al vinden wij het wetenschappelijke bewijs voor een gunstig effect van inkomensongelijkheid op geluk te mager.’

In ‘Meer geluk en gezondheid bij gelijker inkomen’
http://www.nrcnext.nl/blog/2012/08/01/next-checkt-meer-geluk-en-gezondheid-bij-gelijker-inkomen/

Daar staat bijvoorbeeld het standpunt van de Engelse econoom Layard, auteur van Happiness, tegenover:

‘Uit deze gegevens blijkt dat er in rijke, westerse landen niet of nauwelijks nog een relatie bestaat tussen het inkomen en het geluk. De volkswijsheid dat ‘geld niet gelukkig maakt’ vindt zo steeds meer empirische onderbouwing, meer geld draagt in ieder geval steeds minder bij aan ons geluk. De Engelse econoom Layard wijst er in zijn boek Happiness op dat de tevredenheid van mensen over het eigen inkomen sterk afhangt van het inkomen van de buurman. Het is daardoor vooral het relatieve inkomen dat telt.’

In: Rens van Tilburg, ‘Groei van geluk’, De Helling, 2006, nr. 4: http://bureaudehelling.nl/artikel-tijdschrift/groei-van-geluk (onder het tussenkopje ‘Geluk’)

(4)  ‘Wie even afstapt van de toch problematische gelukscijfers, en inkomensongelijkheid afzet tegen beter meetbare indicatoren die veel met geluk te maken hebben, moet het toch opvallen: hoe ongelijker de inkomens hoe groter de kindersterfte, hoe meer psychische aandoeningen, hoe meer overgewicht, hoe meer drugsgebruik, hoe meer tienerzwangerschappen, hoe hoger de schooluitval, hoe meer geweld, hoe meer gevangenen en hoe lager de sociale mobiliteit en het vertrouwen in elkaar. En Amerika (maar ook Australië) doet het daarin gewoon echt slechter dan Nederland, laat staan de ‘gelijkere’ Scandinavische landen.’

Bron: Paul Teule, Inkomensongelijkheid en geluk
http://sargasso.nl/factcheck-factcheck-inkomensongelijkheid

(5)  A recent report confirms empirically the impression we have formed – that the general public is averse to the high levels of inequality in very unequal countries. In a random sample of more than 5,500 Americans, researchers from Duke and Harvard Universities investigated views of the distribution of wealth (rather than income) in society. People were shown three pie charts illustrating three different distributions of wealth – one in which each fifth of the population got the same, another that showed (unlabelled) the distribution of wealth in the United States and another (also unlabelled) based on the distribution in Sweden.
Ninety-two per cent said they would prefer to live in a society with the Swedish distribution – and the percentage only varied from 89 to 93 per cent depending on whether they were rich or poor, Democrats or Republicans. When asked what they thought the distribution of wealth is in the US, the average estimate was that the richest 20 per cent of Americans control 59 per cent of the wealth. In reality, they control 84 per cent. Asked what they thought the ideal distribution would be, people preferred the top 20 per cent to have 32 per cent of all wealth.
In: The Spirit Level by Richard Wilkinson and Kate Pickett, Penguin 2009, geciteerd uit de samenvatting op: http://www.newstatesman.com/society/2010/11/inequality-social-health-essay

(6) Haagse Post 25 augustus 1973. Tinbergen pleitte voor een norm voor de verhouding tussen het minimum- en het maximuminkomen van 1:5. Deze ‘Tinbergen-norm’ werd door het kabinet-Den Uyl als leidraad genomen voor de beloningsverhoudingen binnen de (semi)overheid.
Zie ook: Jan Pen en Jan Tinbergen, Naar een rechtvaardiger inkomensverdeling, Amsterdam/Brussel (Elsevier) 1977.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: