Patrick Politiek

Menselijke maat

Posted in gemeenteraad Zwolle, provincie by patrickpolitiek on november 8, 2010

‘De mens is de maat van alle dingen’ – de beroemde homo mensura-stelling van Protagoras is wellicht de meest basale legitimatie van demokratie: mensen maken zelf wel uit wat de regels in de samenleving zijn; ze geeft ook de beperking ervan aan: demokratie wordt begrensd door het bevattingsvermogen van de menselijke geest.

Helaas houden problemen waarmee de mensheid wordt geconfronteerd zich niet altijd aan de grenzen die de mens, al dan niet demokratisch, heeft getrokken. Dat zien we op kleine (binnenlandse) en op grote (wereld)schaal.
Ik beperk me hier tot de relatief bescheiden schaal van ons land, waar nogal wat problemen die om een gecoördineerde aanpak vragen, de grenzen van gemeenten en provincies overschrijden.

Denk aan de stijging van de waterstanden in rivieren, en van het IJsselmeer als de ‘Deltaplannen’ doorgaan: die laten zich niet binnen een gemeente en zelfs niet binnen één provincie oplossen.
Of neem de volkshuisvesting. De wethouders van Zwolle en álle omliggende gemeenten hebben de afgelopen jaren eindeloos woningbouwplannen gemaakt, om allemaal flink te groeien. Stel dat de provincie Overijssel echt sturend zou hebben opgetreden en duidelijk zou hebben gemaakt dat niet al die mooie plannen tegelijk te verwezenlijken waren, omdat de meeste mensen nu eenmaal maar op één plaats tegelijk gaan wonen, of in de ene stad of in de andere. En stel dat ze een flinke streep door sommige van die plannen had gezet – wat hartstikke mooi en slim zou zijn geweest, maar helaas, zelfs dat zat er niet in. Maar stel. Dan nog zou er niks zijn afgestemd met gemeenten die maar een paar kilometer verderop liggen, maar wel in Gelderland, Drenthe of Flevoland.
Bij het plannen van bedrijventerreinen is het nog droeviger. Is bij de woningbouwplannen er weliswaar de klad in gekomen en zijn allerlei projecten vertraagd – dáár worden de terreinen die nu al braak liggen gewoon in een wat trager tempo volgebouwd en worden andere gebieden gelukkig gespaard. Maar die bedrijventerreinen en kantorenlocaties waar miljoenen in is geïnvesteerd… dat komt nooit meer goed. Weggegooid geld. We betalen een enorme prijs voor het gebrek aan coördinatie op een voldoende schaalniveau.

De gangbare oplossing voor dit soort afstemmingsproblemen die bestuurders in dit land hebben gekozen is: samenwerking. Over gemeenschappelijke regelingen, netwerkconstructies en allerlei andere vage samenwerkingsverbanden heb ik in mijn weblog Thorbecke 2.0 geschreven: “Maximale speelruimte voor hen die er zich thuis voelen. Een doolhof voor wie wat gedaan wil krijgen, een verantwoordelijke wil aanspreken of democratische controle wil uitoefenen.” Onze provinciale afdeling heeft het in het concept verkiezingsprogramma over “regionale overlegorganen waar wethouders onder elkaar de zaken regelen, de gemeenteraden hun controlerende rol nauwelijks kunnen invullen en burgers het nakijken hebben”.
Dat is dus geen goede oplossing. En het heeft ook niet gewerkt. Zie de problemen rond leegstand van kantoren en de braakliggende terreinen waar ooit futuristische bedrijventerreinen zouden komen…

Er zit niets anders op dan de schaal waarop de problemen zich voordoen te volgen. Schaalvergroting dus. Gemeentelijke herindelingen en samenvoegen van provincies en/of waterschappen zijn misschien niet populair, maar wel logisch.
Alleen: hoe hoger het schaalniveau van de problemen, hoe indirecter de demokratische invloed op de organen die ze moeten bestrijden. Eerder heb ik geconcludeerd dat demokratie eigenlijk alleen echt functioneert op kleine schaal: de kleine demokratie noem ik dat. Maar de problemen waar we voor staan eisen gewoon om een aanpak op een hoger niveau. We zullen het indirecte karakter van de demokratie in zulke gevallen dus voor lief moeten nemen.

En moeten compenseren. Ik zie twee mogelijkheden.
Op de eerste plaats kan binnen grotere gemeenten echte demokratie gestalte krijgen op het niveau van de wijk of het dorp. Ik pleit voor de wijk als een soort basisdemokratie. In Zwolle zijn we al een eind op weg met wijkgericht werken (met o.a. zogeheten wijkbudgetten) en in de komende tijd zijn de eerste voorzichtige stappen voorzien in het overhevelen van een deel van het ‘budgetrecht’ van  de gemeenteraad naar de wijken. In een brochure uit 2008 heb ik samen met toenmalig fractievoorzitter Theo Profijt een aantal ingrediënten voor verdere uitbouw van de wijkdemokratie op een rij gezet in een brochure Wijkwerk.
Op de tweede plaats kan indirekte demokratie worden gecompenseerd door gebruik te maken van de mogelijkheden die internet biedt. Zoals nu ‘interactieve beleidsvorming’ veelal vorm krijgt in informeel overleg met verschillende belangengroeperingen die zichzelf die status hebben gegeven, zo kan ook via internet beleid interactief worden gevormd… en ook dan kunnen belanghebbenden zichzelf als zodanig beschouwen en besluiten individueel of namens een groep mee te doen.

Toegegeven: ik stip de compenserende gedachten maar kort aan. Dat maak ik later nog eens goed.

Ook toegegeven: dit werkt zo niet op Europees of op wereldniveau, alleen al vanwege de taalbarrières.
Maar dat op de relatief bescheiden schaal van ons land de grenzen van gemeente en provincies te krap zijn voor de problemen waar we voor staan – daar valt om te beginnen wat aan te doen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: