Patrick Politiek

Rolverwisseling

Posted in gemeenteraad Zwolle by patrickpolitiek on mei 1, 2010

De overheid is er om – namens ons allemaal – de gang van zaken in de samenleving te regelen. Dat heeft grote voordelen. Zo hoeven mensen niet steeds zelf afspraken te maken of het in het ergste geval uit te vechten als het belang van de een op dat van de ander botst.
De overheid bestuurt, ordent, regelt, probeert gedrag te beïnvloeden en wat al meer, allemaal met als doel de zaken in de samenleving zo soepel mogelijk te laten verlopen. Je kunt die taken van de overheid willen uitbreiden, laten zoals het nu is of juist beperken – dat is een andere discussie. Maar de functie van de overheid als ‘gezag’ (of met een minder populaire term: autoriteit) staat buiten kijf, behalve bij principiële anarchisten. En in toenemende mate zo af en toe als het uitkomt bij burgers die ‘even’ niet voor rede vatbaar zijn. Dat heeft volgens mij veel te maken met verwarring over de rol die de overheid speelt in de samenleving. Dat zit zo.

De instrumenten die de overheid gebruikt om haar ordenende functie waar te maken zijn wetten, regels, beleid, verordeningen, plichten, rechten, subsidies, vergunningen en noem maar op, maar ook toezicht, controle, handhaving, opsporing, boetes en erger.
Burgers krijgen binnen dat hele scala aan bestuursactiviteiten nogal eens te maken met een overheid die tijdens het regelen en ordenen verdacht veel lijkt op een winkelier, bedrijf of instelling die ze ook uit andere transacties in de samenleving kennen. Ze schaffen een dienst aan van de overheid en de overheid heeft zich de afgelopen decennia aangeleerd om zich in dit soort gevallen keurig dienstverlenend op te stellen. De overheid biedt de service die een klant nu eenmaal verwacht van een dienstverlener. Dat is hartstikke mooi natuurlijk. Maar kennelijk ook een beetje verwarrend. Want de overheid verleent geen bouwvergunning omdat ze een gat in ‘de markt’ ziet en lekker geld meent te kunnen verdienen door bouwvergunningen te ‘verkopen’. De overheid leidt het bouwen en verbouwen in goede banen zodat alle belangen goed op elkaar worden afgestemd en ze gebruikt daarvoor het bestuurlijke instrument van een vergunning. Dat de overheid zich daarbij servicegericht gedraagt, mooi. Maar de burger die een vergunning aanvraagt is geen klant van de overheid. En die overheid is geen bedrijf dat geld verdient aan de burger.
De overheid regelt de boel namens ons allemaal en zet het geld dat ze binnenkrijgt met vergunningen, paspoorten, boetes en belastingen ook weer in ten bate van ons allemaal. Het is een fataal misverstand dat het marktdenken heeft gewekt en dat volgens mij de bron is van het tanende gezag van de overheid en goeddeels een verklaring voor wat gemeenlijk de ‘kloof’ wordt genoemd tussen burgers en politiek.*
Politici zijn ten principale geen dienstverleners. Zij maken onderdeel uit van de overheid, dus van ‘het gezag’ in de samenleving. Zij ordenen het maatschappelijk verkeer. Daartoe wegen zij verschillende belangen af. Al naar gelang hun kijk op de samenleving wegen voor hen bepaalde belangen zwaarder dan andere. Maar de uitkomst van hun belangenafwegingen leidt tot een ‘wet’, niet tot een product of een dienst.

Zou het nu beter zijn als de overheid weer ouderwets-bureaucratisch te werk gaat? Dan is weer voor iedereen duidelijk dat de overheid geen bedrijf is en de burger weet weer zeker dat hij geen klant is. En politici (en ambtenaren) hoeven dan zeker niet meer aanspreekbaar te zijn voor burgers? Lekker geen interactieve beleidsvorming meer, maar vanuit de ivoren toren besturen…
Nee, we gaan het kind niet met het badwater weggooien! Maar duidelijk is wel dat een transparante en interactieve democratie hoge eisen stelt aan politici en burgers. Die moeten elkaar zo af en toe indringend wijzen op de rol die ze ten opzichte van elkaar hebben. Dat is een boeiend gesprek, dat ik zowel in de virtuele wereld, als in het echt veelvuldig zal voeren. Want wat is nou het mooie van democratie? Ik was gewoon een burger van Zwolle en nu ben ik ‘zo maar’ vier jaar politicus.

*Zie ook het schrijven van de Raad voor maatschappelijke ontwikkeling: De toekomst van de bestuurlijke inrichting

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: